Kraftaverk orðanna og sáðfrumur - Gleðimenn og gleðikonur

"Og þó erum við ekki fyrr búin að falla í stafi yfir kraftaverki orðanna, en það rennur upp fyrir okkur hve afföllin eru ótrúleg. Nærtækast væri að grípa til líkingar við sáðfrumurnar sem milljónum saman leggja af stað í einu sæðiskasti, en mega sæta því að fara allar í súginn - utan þegar getnaður verður - þá er ein úr allri hersingunni útvalin - hinna bíða þau örlög að farast."
Þetta segir skáldið og hugsuðurinn Pétur Gunnarsson í grein þar sem hann mærir skáldið Halldór Laxness í lesbók Moggans núna um helgina. Ég tók ekkert eftir hólinu um Halldór heldur einblíndi á þessari myndrænu líkingu Péturs á sáðfrumunum, þessum angurværum trega af sjálfsmorðsveitum sem þeysast fram með ógnarkrafti en eru dæmdar til að farast - í baráttu þar sem aðeins er einn sigurvegari.

Ég er svona upptekin af orðræðu um sáðlát og egglos vegna þess að ég las greinina Ævintýrin eggið sæðið sem Gunnar Hersveinn skrifaði í Moggann þann 5. apríl en þar segir hann frá erindi sem Berglind Rós Magnúsdóttir á ráðstefnu um konur í vísindum. Hún spáði í hvernig sagt frá kynfrumum, frjóvgun og æxlun í íslenskum kennslubókum. Núna er nefnilega í tísku í femínistaheiminum að spá í orðræðu vísinda og skólabóka um svoleiðiðs og skoða hvort hún sé gildishlaðin. Berglind Rós kannaði og greindi orðræðu um kynfrumur og kynfæri mannsins í íslenskum kennslubókum. Í kennslubækur ratar einfölduð útgáfa af fræðilegum textum. Kennslubókahöfundar ákveða hvað er aðalatriðið og koma á framfæri á alþýðlegu og einföldu málsniði og það er svona: Eggið bíður, og sáðfruman borar sér leið inn í það.

Berglind Rós er undir áhrifum frá Emily Martin og skoðaði vernig orðræða um frjóvgunarferli, kynfrumur og æxlunarfæri í fræðitextum og kennslubókum. Fornar kenningar lýsa karlmanninum sem geranda og konunni sem viðtakanda og má sjá enduróm af þessum hugmyndum í mörgum frásögnum um sæðið og eggið, þar sem frumurnar eru persónugerðar. Fyrsta og langlífasta útfærslan á sögunni um eggið og sæðið er í búningi Grimmsbræðra um hetjuna og hina vanmáttugu prinsessu. Algengt er að lesa um hættuför sæðisins í leit að egginu, og einnig virðist hefðbundið að skrifa að sæðið bori sér í gegn.

Sæðisfrumunum er lýst eins og hersingunni hans Péturs Gunnarssonar og stundum líkt við hermenn með hjálm á höfðinu og efnavopn til að brjóta hjúp (virkismúr) eggsins. Eggið er í dvala og sáðfrumurnar leggja upp í erfitt ferðalag til að frelsa það, "en aðeins ein kemst að": "Sáðfrumurnar fara inn í legið og upp í eggjaleiðara þar sem frjóvgunin verður. Er það torsótt leið og mikil þrekraun. Hundruð milljóna sáðfrumna deyja í leghálsinum í súru slími sem þær mæta þar. Slímið verkar eins og sía: aðeins ein af hverjum hundrað sáðfrumum kemst inn í legið. Þar deyja margar í viðbót úr þreytu, og örfáar komast upp í eggleiðara til að leita að eggi. Sé frjóvgunin eðlileg kemst aðeins ein þeirra í gegnum himnuna sem lykur um eggið og frjóvgar það."

Berglind fann út að vísindalegar skýringar á frjóvgun, kynfrumum og kynfærum eru menningarlega gildishlaðnar og endurspegla ríkjandi viðmið um kynin á hverjum tíma. Ég fann út að það sama gildir um kraftaverk orðanna þegar karlkynsskáld eru að bera lof á önnur karlkyns skáld.

Identity, Science and the New Technologies
Culture, cognition and the human body
Sáðfruma í þyngdarleysi
Hvernig sniglar eðla sig - Hmmm.... er ekki kynbundin skekkja í þessari umfjöllun?

Fyrst á Esjuna, svo á Hvannadalshnjúk..

Alveg er ég úr takti við aðra í fjölskyldu minni. Nú þeyttist liðið upp á Esjuna í dag, lenti í snjóbyl og torfærum. Þetta er liður í að æfa sig undir ferð á Hvannadalshnjúk um hvítasunnuna, þau príla upp á öll nálæg fjöll á þessum æfingum. Ég hins vegar hreyfi mig ekki nema á jafnsléttu og þá helst í bíl.

Er að velta fyrir mér hvort ég lifi kannski of mikið í svona net- og tækniheimi þar sem allar skynjanir fara í gegnum einhverja milliliði/tæknimiðla. Fór á laugardagskvöldið á opnun á sýningunni Púslusving í Norræna húsinu og þar var geggjað áreiti, það var verið að spila mörg vídeóverk með hjóði á stórum myndflötum um allan salinn. Ein listakonan hafði búið til marga kjóla úr auglýsingaplastpokum og gekk um sýninguna í svoleiðis kjól. Skemmtilegust fannst mér verkin þar sem áhorfandinn átti að gera eitthvað, sérstaklega gagnvirka verkið XLIP þar sem áhorfandinn gat spilað með myndir, stjórnað myndbandsskeiðum með MIDI-nótnaborði. Sumar stuttmyndirnar voru sniðugar og öðruvísi, ég man sérstaklega eftir viðtalsmyndum eins og Kosmos þar sem maður með geðklofa ræðir um heimsýn sína og geðsjúkdóm og svo auglýsingamynd um nýtt heimsskipulag þar sem það þykir eftirsóknarvert að vera feitur.

Matador á hebresku og ensku

Mig langar svo eitthvað til útlanda. Nú eru spennandi ferðatilboð í gangi og ódýrar ferðir til Ísrael og New York. Samt svolítið óþægileg tilhugsun að heimsækja staði þar sem svona móttökur eru í gangi. Fyrir tveimur áratugum greip ég tækifærið og fór ein til Jerúsalem því ferðin var á spottprís því þar var eitthvað stríðsástand. Hafði það nokkuð gott, var á litlu hóteli í hverfi Palestínumanna rétt hjá borgarmúrunum og við vorum bara þrír hótelgestir, ég og tveir strákar frá Jótlandi en starfsmennirnir miklu fleiri. En ég man ennþá hvað það var ströng skoðun í kringum flugferðina frá Ísrael til Kaupmannahafnar og maður var yfirheyrður um hvað maður hefði keypt og allt skoðað og spurt hvort einhver hefði beðið mann fyrir bréf eða pakka.



Ég hafði bara keypt einn hlut til að gefa dóttur minni, það var spilið Matador á hebresku og ensku. Þetta var staðfært eins og Matador (heitir á ensku Monopoly)er alltaf og spilið gekk ekki út á götur í Reykjavík heldur landsvæði utan og innan Ísraels. Hélt að henni þætti gaman að spila vestrænt fjármálaspil og setja upp hús og hótel á landsvæðum sem hún hefði keypt og rukka afgjald fyrir það og það myndi rifja upp minningar mínar frá Ísrael að horfa á svona pínulítil matadorhús. Gerir það líka, alltaf þegar ég sé Matador spilað hugsa ég til Ísrael og rifja upp sögurnar sem ég heyrði þar. Um hús sem voru byggð í skjóli nætur og um hús sem voru rifin og rýmd í skjóli nætur.

Dóttir mín var í basli með að spila Matadorspilið því hún skildi hvorki hebresku né ensku. Frænka hennar sá aumur á henni og þýddi spjöldin sem maður átti að draga þegar lenti á einhverjum reit. Frænkan reyndi sitt besta en var kannski ekki nógu sleip í enskunni eða vel inn í fjármálareglum hinna vestrænu samfélaga svo hún þýddi spjaldið "You have to pay taxes" þannig "Þú þarft að taka leigubíl".

Þekkingarþorp og vitsmunahús

Í gær fór ég á hádegisfund hjá Skýrslutæknifélaginu um þekkingarsetur . Þar voru kynntar hugmyndir slík setur við Urriðavatn í Garðabæ, í Vatnsmýrinni við Háskóla Íslands og við Lund í Kópavogi. Það var dáldið mikil áhersla á hús og atvinnuhverfaskipulag þarna á fundinum, sýndar glansandi fínar myndir af hvernig þessi hverfi gætu litið út en þau eru bara á teikniborðunum núna. Fundurinn vakti mig til umhugsunar um hvers konar atvinnufyrirtæki verða í borgum í framtíðinni og hvernig verða atvinnuhverfin. Mér finnst alla vega ekki mjög heillandi teikningar af þekkingarsetrum sem eru eins og fyrstu blokkarhverfin í Breiðholtinu þó allt í kring séu græn svæði og golfvellir.



Sú hugmynd sem alltaf hefur heillað mig mest varðandi vinnustaði framtíðarinnar er að heimili og vinnustaður renni aftur meira saman þ.e. séu í sama húsi t.d. á neðri hæðum húsa séu vinnustaðir en efri hæðum íbúðarhús. Svona eins og verkstæði og vinnustaðir fyrir iðnbyltinguna. Svona eins og þorp. Þetta er reyndar bara mín hugmynd og kannski draumórar, kannski af því að gamaldags handverk hefur alltaf heillað mig, svona staðir þar sem klæðskerar og skósmiðir eru að störfum á handverksgötum og fyrir framan er iðandi mannlíf og fólkið býr á sama stað eða svipuðum stað og það vinnur á. Svo finnst mér líka hljóti að vera mikilvægt varðandi það að fara vel með auðlindir að eyða ekki orku og kröftum í að byggja upp infrastrúktúr til að ferja fólk og vörur að óþörfu fram og til baka.

Ég hlustaði einu sinni á Bob Metcalfe mæla með því að það ætti bara að tengja heimilin og svo gæti fólk verið þar - ekki vera að flandrast neitt í vinnuna að óþörfu - flytja vinnuumhverfið að fólkinu. Bob er frumkvöðull sem þekktur er fyrir að finna upp Ethernet og Metcalfe lögmálið um notagildi Netsins en kjarni þess er að því fleiri sem nota Netið þeim mun notadrjúgra er það. Úfff... hér man ég þá tíð þegar ég komst í Internetsamband fyrst gegnum módem um 1986 og það virkaði allt ágætlega eða senda tölvupóst og lesa tölvuráðstefnur, aðalvandamálið var að maður gat verið í samskiptum við svo fáa.

Metcalfe skrifaði geysivinsælan tímaritsdálk og þar spáði hann því að árið 1996 myndi Internetið hrynja. Hann reyndist ekki sannspár og ég var WWW ráðstefnunni í Santa Clara þetta ár og sá Metcalfe þegar hann þurfti að éta ofan í sig sín eigin orð fyrir framan þúsundir tölvunörda. Hann gerði það á mjög táknrænan hátt, tætti fyrst blað með tímaritsdálkinum sínum í blandara og át hann svo í bókstaflegri merkingu þess orðs. En þó honum hafi skjátlast um þetta þá hlýddi ég á erindi hans og mér fannst hann mæla margt skynsamlegt þegar hann sagði að það ætti bara að tengja heimilin og fólk bara að vera þar. Sparar ýmislegan infrastrúktúr virðist mér. Er ekki þessi aðskilnaður borgarhverfa í atvinnuhúsnæði og íbúðarhúsnæði eitthvað sem er afsprengi iðnaðarsamfélagsins? Annars er Metcalfe farinn upp í sveit og ræktar kindur.

Gaman að lesa um svona frumkvöðul. Eftir honum eru höfð þessi orð: "The only difference between being visionary and being stubborn is whether you're right."

Metcalfe er vellauðugur enda uppfinningamaður og frumkvöðull með sannfæringarkraft. Hann segir: "There's a lot of young engineers that I meet who think that I made my fortune because I invented ethernet. That's a slight missing of the point. I made my fortune by SELLING ethernet, which is different."

Páskarnir

Bænadagarnir voru drungalegur tími og mér fannst heimurinn eins og illskupottur fullur af kraumandi innyflum og hausum, vígaferli á frelsarans slóð og hatrammar bræðradeilur í Skagafirði. Gat samt ekki annað en glaðst yfir merkjum um vaknandi vor, fyrstu vorblómin koma upp úr jörðinni, farfuglar fljúga til landsins og á Páskadag kom í heimsókn vinkona sem hefur dvalið veturlangt í Suður-Evrópu.

Kvöldmáltíð á skírdag

Það eru frásagnir í Biblíunni af síðustu kvöldmáltíðinni en hún var á skírdag. Þar var boðið upp á vín og brauð og þess er minnst í messuhaldi núna þó liðin séu meira en tvö árþúsund. Ég var í Skagafirði á skírdag og þar var kvöldmáltíðin reyktur kýrhaus sem var soðinn með heila í þvottapotti og settur á eldhúsborðið reistur upp á rönd eins og níðstöng. Þessi matur mun seinast hafa verið þar á borðum fyrir fjölmörgum árum enda mun núna fátítt að kýrhausar séu hirtir vegna hræðslu við kúariðu. Ég bragðaði ekki á þessum mat og fastaði allan föstudaginn langa og fór í bæinn á laugardagsmorgun.

Fagurfræði fegurðarsamkeppna

Sé að strik.is er búið að setja upp sérstaka síðu fyrir Hrönn í skóm drekans. Mér finnst fegurðarsamkeppnir vera mjög áhugaverðir ritúalar sem endurspegla þrá eftir fullkomnun - stundum með því að gera alla sem taka þátt eins og stundum er leiðin að meiri fegurð ritúall eins og manndómsvígsla eða krossferð með þjáningum og pyndingum sem breyta líkamanum.

Höfundatal

Höfundur Höfundur Íslands fékk bókmenntaverðlaun bókaútgefenda fyrir 2001. Höfundur Höfundar Njálu fékk fræðibókaverðlaun Hagþenkis fyrir 2001. Svona er íslensk menning um árþúsundamót, þá eru verðlaunuð þau umfjöllunarefni sem íslenskust og þjóðlegust eru.

Hvað er íslenskara en Njála og nóbelskáldið? Miðaldasaga þar sem hetjur riðu um héruð og skáld sem söng með hreinum tón sem náði um allar álfur, hann söng um saltfiskinn og sauðkindina og lýsti af innsæi og andagift lífi sem ekkert okkar lifir lengur og sem hann heldur aldrei lifði sjálfur. Hvað er ekki göfugra en þegar nútímasagnaþulir spinna nýjar sögur út frá Nóbelsskáldsþjóðararfinum og þegar fræðimenn vegsama Njálu og segja frá hvernig hver kynslóð hefur skrifað upp sína Njálu. Fylgdi ekki líka margmiðlunardiskur með verkinu?

Guðbergur Bergsson var verðlaunaskáld Íslendinga árið 1968 og það var bók hans Ástir samlyndra hjóna sem blaðamenn hömpuðu þá. Nóbelsskáldið hefði orðið hundrað ára í apríl og Guðbergur verður sjötugur í ár. Báðum er þeim hampað í ár, Laxnesshátíðarhöldin standa allt árið og margar samkomur eru Guðbergi til dýrðar, ég var fyrir hálfum mánuði á fagurfræðiþingi í Hafnarborg sem bara var helgað honum. Svo verður Guðbergur eittt aðalnúmerið í páskadagskrá ríkissjónvarpsins, klámhundurinn og kvenhatarinn Guðbergur mun æða inn á hvert heimili. Laxness og Halldór, hvað er líkt með þeim? Alla vega eitt. Sjávarþorpið. Grindavík.

Spjátrungur sem var ekki með

Ég fór eftir vinnu í dag í Norræna húsið og hlustaði á erindi um Halldór Laxness sem Gerður Kristný skáld og ritstjóri Mannlífs flutti. Erindið var ansi fyndið og dró upp mynd af Halldóri sem spjátrungi og stílista og sviðsmyndarhönnuði sem var ekki þátttakandi í lífi fólksins sem hann skrifaði um - hann var áhorfandi. Mér finnst reyndar ekki skrýtið að listamaður sé fagurkeri á öllum sviðum en ég hef velt fyrir mér hvernig Halldór réttlætti fyrir sjálfum sér að vera svona öreigaskáld sem var rómaður í Sovétinu og hafa svo sjálfur svona dýran og broddborgaralegan smekk fyrir sjálfan sig, gaf mikið fyrir flottar veislur, lúxushótel og eðalvagna.

Eftir erindið varð ég svo bókmenntalega þenkjandi að ég fór í Mál og menningu og skoðaði þar bækur um og eftir Halldór sem stillt var upp. Skyldi fólk gefa í fermingargjafir svona bækur eins og Perlur úr verkum Halldórs Laxness eða Gullkorn úr greinum Halldórs Laxness? V
Þessar bækur virtust vera settar saman úr litlum nokkurra lína lesköflum teknum á víð og dreif úr sögum og greinum. Það var líka ný bók með titli sem byrjaði á Fegurð.. og fjallaði um handrit Laxness, laxneska bókakápugerð í gegnum tíðina, laxneska leikritunarhefð og uppfærslur á leikritum, laxneskan tónlistarflutning, laxneskar myndastyttur og málverk af Laxnesi og ljósmyndir af húsum þar sem Laxnes hafði stansað í um æfina.

Mér sýnist vera kominn upp vísir að laxneskri iðnaðarframleiðslu og sennilegt að þetta teygi sig á fleiri svið en bara bækur. Hvað gæti verið það smekklausasta og fáránlegasta..hmm.. kannski litlar fígúrur úr sögupersónum Laxness, slökunargeisladiskar með kraftbirtingarhljómi guðdómsins og hinum hreina tón, litlar íslandsklukkur til að hengja á jólatré, púðurdósir með speglaloki til að horfa á jökulinn, Gerpla sem teiknimyndasaga, hitaveitubaðstrandarhótelið Höll sumarlandsins og margmiðlunardiskur þar sem þú ert gestur í Unuhúsi og geta flakkað þar um og smellt á Þórberg eða Halldór eða Erlend eða alla hina og spilað með þá.

Netspámaður - Noosphere

Jesúítapresturinn og steingervingafræðingurinn Teilhard de Chardin (1881-1955) er spámaður Netsins.
Noosphere
Toward a Science Charged with Faith
TEILHARD DE CHARDIN
Tailhard de Chardin

Brúðkaupsvefur Röggu og Mario

Ragga og Mario sem við fórum að heimsækja út í Barcelona síðasta sumar ætla að gifta sig í Viðey í sumar. Þau hafa sett upp brúðkaupsvef en ég skil ekki mikið þar því hann er á spænsku - ég hef víst ekki verið nógu áhugasöm á spænskunámskeiðinu í fyrrasumar.

Föla fólkið

Ég var að horfa á fræðsluþáttinn um Internetið í sjónvarpinu - The Future Just Happened og þar lýsti barn í nördafjölskyldu því yfir hvað það væri hrætt um að fjölskyldan yrði svona föla fólkið sem færi aldrei út og bara tölvaðist. Ég held ég sé bæði nörd og ein af föla fólkinu með óheppilegan og óheilsusamlegan netlífstíl. Ætti kannski að gera eitthvað í því...En hvað?

Skírn í Miklabæjarkirkju

Næsti bær við Miklabæ í Skagafirði er Víðivellir. Fyrir meira en tvö hundruð árum hvarf presturinn á Miklabæ þegar hann var á leið heim til sín frá Víðivöllum. Núna á Pálmasunnudag var barn frá Víðivöllum skírt í Miklabæjarkirkju. Ég var viðstödd og tók þessar myndir af skírninni. Seinna var skírnarveisla á Víðivöllum og þar tók ég líka myndir. Barnið var skírt Heiðar Sigurmon, fyrra nafnið fær hann frá báðum ömmum sínum en þær heita Kristín Heiður frá Kolkuósi sem nú býr á Vöglum og Ragnheiður sem býr í Mosfellsbæ en seinna nafnið er frá langafa sínum Sigurmoni í Kolkuósi sem ræktaði frægt hestakyn.

Gjörningur Hannesar Lárussonar

Eftir vinnu í gær fór ég á Kjarvalsstaði á sýninguna Hús í hús og svo á auglýstan fyrirlestur listamannsins Hannesar Lárussonar um eigin verk. Þetta reyndist vera eins konar gjörningur svona tæknibasl með ýmis konar tækni og dót, skjávarpa, tölvur, skyggnuvélar. Dótið virkaði stundum og virkaði stundum ekki og stundum vörpuðust á vegg myndir af fyrri sýningum Hannesar og hann talaði um list sína og myndlist almennt. Annars var hann mest að basla með tæknina og skyggnur hrukku um öll gólf. Hannes velti fyrir sér hvort myndlistamenn væru ekki alltaf að gera það sama, tók dæmi um tvö verk eftir sjálfan sig sem líta gerólíkt út en samt líkt myndbygging og táknmál. Ég náði ekki alveg hvað Hannes kallaði þennan gjörning í gær, kannski var það Input not found en það var alla vega textinn sem var lengst varpað upp á skjáinn. Gjörningnum lauk svo með því að Hannes skipti um vasaklút á táknrænan hátt.

Sæborgarskipulag

Hvað er Morphogenesis og hvað er Emergence?

Var í gær að lesa um bókina Emergence: The Connected Lives of Ants, Brains, Cities, and Software eftir Steven Johnson sem kom út í september 2001, er búin að panta hana. Minnir mig á Sim City og vakti áhuga minn á félagsskipan skordýra (social insects). Áhugavert hvernig maurar geta fundið stystu leiðina að mat með einhverjum svona ferómóna slóðum. Rakst á skemmtilegt kennsluefni um maura. Kottke veltir fyrir sér hvort bloggarasamfélög séu "emergent" eins og maurasamfélög og skoðar sérstaklega hvernig sögur verða til þar.